معرفی مرکز رشد
مرکز رشد واحدهای فناور مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور بهعنوان نخستین و تنها مرکز رشد تخصصی ایران در حوزه علوم دامی، طیور، زنبورعسل و صنایع وابسته، با هدف توسعه فناوریهای راهبردی و ارتقای نوآوری در زنجیره ارزش دام پروری تأسیس شده است. این مرکز با تکیه بر استانداردهای جهانی در مدیریت نوآوری، توسعه زیستبوم فناوری و حمایت از شرکتهای دانشبنیان، محیطی حرفهای برای شکلدهی، رشد و تجاریسازی دستاوردهای علمی فراهم کرده است.
شرکتها و واحدهای فناور مستقر در این مرکز تاکنون موفق به توسعه و تولید 22 محصول فناورانه شدهاند که بخشی از نیازهای صنعت دام و طیور کشور را تأمین میکنند. همچنین 5 شرکت از میان این واحدها موفق شدهاند با توسعه فناوری و محصولات نوآورانه، عنوان شرکت دانشبنیان را کسب کنند.
فعالیت این مجموعه علاوه بر توسعه فناوری، به ایجاد اشتغال نیز کمک کرده است؛ بهطوریکه در نتیجه فعالیت واحدهای فناور مستقر در مرکز رشد، تاکنون برای 112 نفر اشتغال مستقیم ایجاد شده است. از سوی دیگر، محصولات تولیدی این شرکتها اثر قابل توجهی در بهبود کارایی تولید و کاهش وابستگی به نهادههای وارداتی داشتهاند.
بهطور مشخص، استفاده از محصولات فناورانه تولید شده در این مرکز، سالانه موجب کاهش مصرف حدود 10000 تن کنجاله سویا در صنعت طیور کشور میشود. همچنین تولید افزودنیهای خوراکی مانند محرکهای رشد و توکسینبایندرها توسط شرکتهای مستقر در مرکز رشد، به کاهش وابستگی به واردات این محصولات و افزایش خودکفایی در تأمین نهادههای استراتژیک صنعت دام و طیور کمک کرده است. در همین راستا، توسعه و بهکارگیری مکملهای نانوکپسوله نیز موجب افزایش کارایی جذب مواد مؤثر شده و میتواند میزان مصرف این مکملها را تا حدود 30 درصد کاهش دهد.
مرکز رشد بهعنوان حلقه اتصال بین تحقیق، فناوری و صنعت، مأموریت دارد تا با فراهمسازی زیرساختهای تخصصی، خدمات توانمندسازی، مشاورههای فنی، دسترسی به شبکههای ملی و بینالمللی و پشتیبانی از فرآیند تبدیل ایده به محصول، زمینه ارتقای بهرهوری، تابآوری و پایداری نظام تولید دام و طیور را تقویت کند. در شرایطی که جهان با چالشهای پیچیدهای مانند تغییرات اقلیمی، کمبود منابع آب، نوسانات تولید، فشار بر امنیت غذایی و ضرورت حرکت بهسمت تولید پایدار روبهرو است، نقش زیستبومهای نوآوری بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. مرکز رشد مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور با چنین رویکردی، تلاش میکند تا فناوریهای نوین تغذیه و اصلاح دام، سیستمهای هوشمند مدیریت گله، فرآوردههای زیستفناورانه، جایگزینهای کممصرف منابع، و روشهای نوین کنترل بیماریها را توسعه داده و در اختیار صنعت قرار دهد. این مرکز با اتکا بر ظرفیت گسترده علمی مؤسسه، ارتباط هدفمند با بخش خصوصی، حضور شرکتهای فناور و استارتآپهای تخصصی، و دسترسی به امکانات آزمایشگاهی و مزرعهای استاندارد، بستری منحصربهفرد برای توسعه فناوری در حوزه دام و طیور کشور ایجاد کرده است.
در مجموع، مرکز رشد فناورهای مؤسسه علوم دامی کشور با حمایت از توسعه محصولات دانشبنیان، ایجاد اشتغال تخصصی، افزایش بهرهوری در مصرف نهادهها و کاهش وابستگی به واردات، نقش مهمی در تقویت اقتصاد دانشبنیان و پایداری تولید در بخش دام و طیور کشور ایفا میکند. در حال حاضر مرکز رشد مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، حرکت بهسمت «فناوریهای پایدار»، «تولید کمهزینه و کممصرف»، «افزایش تابآوری در برابر تغییر اقلیم»، و «تجاریسازی دستاوردهای علمی» را در اولویت قرار داده و بهعنوان بازوی راهبردی جهت توسعه دانشبنیان در بخش دامپروری کشور فعالیت میکند.
اهداف کلیدی مرکز
- تسهیل مسیر نوآوری و فناوری در علوم دامی و افزایش بهرهوری در صنعت دام و طیور کشور
- توسعه محصولات دانشبنیان، بومیسازی فناوریهای نوین و ارتقای کمی و کیفی تولیدات دامی
- ایجاد پل ارتباطی مؤثر میان پژوهشگران، صنعت و بازار جهت همگرایی و بهبود ساختار اقتصادی زنجیره تأمین محصولات دامی
خدمات و امکانات مرکز
- فضای اداری و کارگاهی تجهیز شده برای فعالیتهای تحقیقاتی و تولیدی
- دسترسی به کتابخانه، کارگاهها، آزمایشگاهها و تجهیزات فناورانه پیشرفته در حوزه علوم دامی و زیستفناوری
- ارائه خدمات مشاورهای در زمینه تجاریسازی، مالکیت فکری، تحلیل بازار و تدوین طرحهای کسب وکار
- معرفی منابع مالی و تسهیلات اعتباری ویژه جهت اجرای پروژههای نو آورانه و توسعه فناوری
- برگزاری دورههای آموزشی تخصصی، کارگاههای مهارتی و برنامههای منتورینگ برای رشد تیمهای فناور
- شبکهسازی با صنایع مرتبط، مراکزپژوهشی و سازمانهای حمایتی داخلی و بینالمللی
حوزههای تخصصی فعالیت
- تولید خوراکهای تخصصی و مکملهای غذایی با تمرکز بر دانش بومی به منظور بهبود سلامت و عملکرد تولیدات دام، طیور و زنبورعسل
- اصلاح نژاد دام، طیور و زنبور عسل با بهرهگیری از فناوریهای نوین ژنتیک و بیوتکنولوژی
- تولید خوراک های جایگزین به منظور کاهش وابستگی به نهادههای غذایی وارداتی
- طراحی و بهبود فرآیندهای پرورش، مدیریت بهینه منابع و ارتقای پایداری زیستمحیطی با توجه ویژه به چالشهای تغییر اقلیم و کمبود منابع آبی
- استفاده از تجهیزات هوشمند و هوش مصنوعی در مزارع پرورش دام و طیور
- روشهای نوین فراوری و بستهبندی تولیدات دامی به منظور حفظ کیفیت محصول از مزرعه تا سفره غذایی مصرفکننده
اثرگذاری فعالیتهای مرکز رشد
مرکز رشد واحدهای فناور مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور با ایجاد بستری تخصصی برای توسعه شرکتهای فناور و دانشبنیان، نقش مهمی در گسترش فناوریهای کاربردی در بخش دامپروری کشور ایفا میکند. این مرکز با هدایت ایدههای فناورانه به سمت تولید محصول، تقویت ارتباط میان پژوهشگران و صنعت، و فراهمسازی زیرساختهای لازم برای تجاریسازی دستاوردهای علمی، توانسته است زمینه ورود فناوریهای نوین به چرخه تولید را فراهم کند.
استقرار بیش از ۱۹ شرکت و هسته فناور در این مرکز موجب شکلگیری ظرفیتهای ارزشمندی در حوزههایی مانند تولید افزودنیها و مکملهای خوراک دام و طیور، فناوریهای کمکتولیدمثلی دام، تجهیزات تخصصی خطوط تولید خوراک دام، فناوریهای آهستهرهش مواد مغذی، پرمیکسهای تخصصی، خدمات ژنتیک و زیستفناوری، فرآوردههای مبتنی بر محصولات زنبور عسل و فناوریهای فرآوری پسماندهای کشاورزی شده است. توسعه این فناوریها در داخل کشور، علاوه بر افزایش سطح دانش فنی، نقش مهمی در کاهش وابستگی به واردات محصولات و فناوریهای مشابه خارجی ایفا میکند.
بخشی از محصولات و فناوریهای توسعهیافته در شرکتهای مستقر در مرکز رشد، پیش از این از طریق واردات تأمین میشدند یا وابستگی قابل توجهی به منابع خارجی داشتند. بومیسازی این فناوریها موجب شده است تا ضمن جلوگیری از خروج ارز، امکان تأمین پایدار این محصولات در داخل کشور فراهم شود. همچنین تولید داخلی این فناوریها به افزایش ظرفیت تولید، کاهش هزینههای تمامشده در واحدهای دامپروری و ارتقای رقابتپذیری صنعت دام کشور کمک کرده است.
از سوی دیگر، توسعه فعالیت شرکتهای فناور در این مرکز منجر به ایجاد اشتغال تخصصی برای دانشآموختگان حوزههای علوم دامی، زیستفناوری، مهندسی کشاورزی و رشتههای مرتبط شده و زمینه انتقال دانش و فناوری به واحدهای تولیدی و بهرهبرداران را فراهم کرده است. تعامل نزدیک شرکتهای فناور با دامداران، زنبورداران و صنایع وابسته نیز باعث شده است که نوآوریها بهطور مستقیم در میدان عمل مورد استفاده قرار گیرند و اثرات آن در افزایش بهرهوری تولید مشاهده شود.
در مجموع، فعالیتهای مرکز رشد واحدهای فناور مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور نهتنها موجب توسعه فناوریهای بومی و تقویت زیستبوم نوآوری در بخش دامپروری شده است، بلکه با کاهش وابستگی به واردات، صرفهجویی ارزی، افزایش توان تولید داخلی و ارتقای تابآوری نظام تولید در برابر چالشهایی همچون تغییرات اقلیمی و محدودیت منابع، نقش مؤثری در تقویت امنیت غذایی و توسعه اقتصاد دانشبنیان کشور ایفا میکند.
دستاوردها و واحدهای فناور
از جمله دستاوردهای شاخص حاصل از فعالیت شرکتها و هستههای فناور مستقر در این مرکز میتوان به طراحی و تولید ابزارهای کمکتولیدمثلی دام سبک از جمله اسفنجهای واژینال حاوی پروژسترون اشاره کرد که پیش از این عمدتاً از طریق واردات تأمین میشد. بومیسازی این فناوری امکان دسترسی پایدار دامداران به این ابزار مدیریتی را فراهم کرده و ضمن کاهش هزینههای تأمین، موجب صرفهجویی ارزی قابل توجهی شده است.
در حوزه تغذیه دام، توسعه اسیدهای آمینه محافظتشده از شکمبه، مکملها و افزودنیهای تخصصی خوراک دام از جمله دستاوردهای مهم شرکتهای مستقر در مرکز رشد به شمار میرود. این محصولات با هدف افزایش کارایی مصرف مواد مغذی، بهبود عملکرد تولیدی دام و کاهش اتلاف منابع طراحی شدهاند و میتوانند نقش مهمی در بهینهسازی جیرههای غذایی و افزایش بهرهوری واحدهای دامپروری ایفا کنند. همچنین طراحی و تولید ترکیبات آهستهرهش نیتروژن در تغذیه دام از دیگر فناوریهای توسعهیافته در این مرکز است که موجب بهبود کارایی استفاده از منابع پروتئینی و افزایش بازده تولید میشود.
بررسیها نشان داده که استفاده از محصول نیتروسپنتا (اوره آهسته رهش)، منجر به کاهش 5 الی 8 درصدی هزینه خوراک دام در گاوداری میشود که میتواند به دلیل ایجاد فضای خالی در جیره و جایگزینی بخشی از سویا با علوفه ارزانتر باشد. همچنین استفاده از این محصول میتواند سبب افزایش ۱ الی 5/1 کیلوگرم تولید شیر در روز شود که ناشی از تداوم تولید پروتئین میکروبی در شکمبه است و نیز افزایش ۸ تا ۱۲ درصدی راندمان تولیدمثل به دلیل کاهش مسمومیت آمونیاکی خون و بهبود نرخ آبستنی مشاهده شده است.
همچنین برخی از شرکتهای فناور مستقر در مرکز موفق به تولید داخلی توکسین بایندرهای خوراک دام شدهاند که در کنترل و کاهش اثرات سموم قارچی موجود در نهادههای خوراکی کاربرد دارند. تولید بومی این ترکیبات که در بسیاری از موارد از محصولات وارداتی تأمین میشدند، علاوه بر کاهش وابستگی خارجی، موجب ارتقای سلامت دام، بهبود کیفیت خوراک و افزایش ایمنی تولیدات دامی شده است.
محصول نوی توکس بایند شرکت سروش سبز البرز حدود 4 تا 5 درصد از سهم کل بازار داخلی را به خود اختصاص داده است.کاهش هزینه های ناشی از اثرات سوء مایکوتوکسین ها برعملکرد دام، بین 5/6 تا 17 میلیون تومان به ازای هر راس گاوشیری در سال است که با استفاده از این توکسین بایندر داخلی میتوان از این ضرر جلوگیری کرد. در شرایط فعلی تولید این محصول، سالانه 120 تن واردات توکسین بایندر کاهش پیدا می کند و اگر هر کیلوگرم توکسین بایندر 3 دلار باشد 360 هزاردلار صرفه جویی ارزی می شود.
با استفاده از اسیدآمینه های عبوری تولیدی مهرگان مکمل البرز راندمان مصرف پروتئین از حدود 26 درصد به بیش از 32 درصد افزایش پیدا می کند. برآورد شده است با استفاده از این محصولات در یک گاوداری 500 رأسی، روزانه به ازای هر گاو 30 الی 50 هزار تومان صرفه جویی در هزینه خوراک ایجاد می شود. این عدد در پایان سال می تواند به حدود 5 تا 9 میلیارد تومان افزایش سود خالص منجر شود.
در حوزه تغذیه طیور، استفاده از پریمیکس پیشگیری از انتروتوکسمی یاشیل سبب کاهش 3/0 واحدی ضریب تبدیل خوراک در شترمرغ پرواری، صرفهجویی ۲.۵-۲ میلیون تومان به ازای هر شترمرغ پرواری، افزایش درآمد مزارع پرواربندی شترمرغ به میزان ۲۰۰ میلیون تومان در مدت ۷ ماه در مزرعه صنعتی با حداقل ظرفیت پرورش ۱۰۰ قطعه شترمرغ شده است. مشتریان شرکت یاشیل دارای ظرفیت پرورش از ۱۰۰ تا ۳۰۰۰ قطعه در سال هستند. از مزایای مصرف این محصول میتوان به کاهش تلفات، بهبود سلامت گله، تقویت سیستم ایمنی و کاهش هزینههای دارو و درمان اشاره نمود.
از دیگر دستاوردهای قابل توجه در حوزه خوراک طیور، توسعه فناوری تولید پروتئین حشرات به عنوان منبع پروتئینی پایدار و جایگزین بخشی از منابع پروتئینی وارداتی است. این فناوری با بهرهگیری از فرآیندهای زیستی و استفاده از پسماندهای آلی، امکان تولید پروتئین با کیفیت برای استفاده در خوراک دام، طیور و آبزیان را فراهم میکند و میتواند در کاهش وابستگی به منابع پروتئینی وارداتی و حرکت به سمت تولید پایدار نقش مهمی ایفا کند.
در بخش تجهیزات و مکانیزاسیون نیز برخی شرکتهای فناور توانستهاند ماشینآلات و تجهیزات تخصصی خطوط تولید مکملها و افزودنیهای خوراک دام را طراحی و تولید کنند. توسعه این تجهیزات علاوه بر کاهش وابستگی به واردات ماشینآلات صنعتی، موجب ارتقای توان مهندسی و ساخت داخل در حوزه صنایع وابسته به دامپروری شده است.
در حوزه زیستفناوری نیز ارائه خدمات ژنتیک و بیولوژی مولکولی در دام از جمله فعالیتهای مهم شرکتهای مستقر در مرکز است که امکان انجام آزمونهای تخصصی ژنتیکی، تشخیص مولکولی و پشتیبانی از برنامههای اصلاح نژادی را در داخل کشور فراهم کرده است.
همچنین در حوزه زنبور عسل و فرآوردههای آن، توسعه محصولات نوآورانه مبتنی بر ژله رویال و سایر فرآوردههای زنبور عسل از جمله تولید کپسولهای خوراکی با ارزش افزوده بالا، گامی مهم در جهت توسعه صنایع فرآوری محصولات زنبور عسل و افزایش ارزش اقتصادی این محصولات به شمار میرود.
مجموع این دستاوردها نشاندهنده شکلگیری ظرفیت قابل توجهی از توانمندیهای علمی، فناورانه و مهندسی در میان شرکتها و هستههای فناور مستقر در مرکز رشد مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور است؛ ظرفیتی که با تمرکز بر توسعه فناوریهای بومی، کاهش وابستگی به واردات، صرفهجویی ارزی و ارتقای بهرهوری تولید، نقش مؤثری در تقویت بنیانهای اقتصاد دانشبنیان و توسعه پایدار صنعت دامپروری کشور ایفا میکند.
