به گزارش روابط عمومی مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور، غلامحسین طهماسبی در گفتوگو با ایانا، با اشاره به نقش زنبورعسل در گردهافشانی و تولید محصولات کشاورزی اظهار داشت: «بر اساس تحقیقات انجامشده در جهان، زنبورعسل بین ۶۰ تا ۱۴۳ برابر ارزش تولیدات مستقیم خود شامل عسل، گرده، ژل رویال و سایر محصولات، در افزایش محصولات زراعی و باغی و حفظ محیط زیست نقش دارد.»
او افزود: «تحقیقات انجامشده در ایران در دو مقطع زمانی نیز نشان داده است که زنبورعسل حدود ۹۰ برابر ارزش عسل تولیدی خود در افزایش تولیدات کشاورزی و تأمین امنیت غذایی نقش دارد.»
طهماسبی توضیح داد: «در این بررسیها، برای هر محصول وابسته به گردهافشانی زنبورعسل، ارزش ریالی کل محصول در یک سال مشخص و درصد وابستگی آن محصول به زنبورعسل، بر اساس تحقیقات انجامشده، در نظر گرفته میشود و ارزش نقش زنبورعسل در تولید آن محصول به دست میآید.»
او ادامه داد: «مجموع ارزش نقش زنبورعسل در محصولات وابسته به گردهافشانی، با ارزش ریالی تولید عسل در همان سال مقایسه میشود و نسبت این دو، ارزش نقش زنبورعسل در تولیدات کشاورزی را نسبت به تولید عسل مشخص میکند.»
زنبورعسل در همه محصولات کشاورزی نقش یکسانی ندارد
رئیس بخش تحقیقات زنبور عسل و کرم ابریشم مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور با تأکید بر ضرورت توجه به تفاوت محصولات از نظر وابستگی به گردهافشانی گفت: «زنبورعسل و سایر گردهافشانها در باروری و تولید بذر و میوه گیاهان دگرگشن نقش دارند، اما در گیاهان خودگشن با گردههای سبکتر مانند گندم و برنج نقشی در گردهافشانی ندارند و گردهافشانی این گیاهان توسط باد انجام میشود.»
طهماسبی با اشاره به شرایط صنعت زنبورداری ایران، تلفات کلنیها، تغییرات اقلیمی، کاهش منابع شهد و گرده و افزایش هزینههای تولید را از مهمترین چالشهای این صنعت دانست و گفت: «در پنج سال اخیر تلفات وسیع کلنیهای زنبورعسل در زنبورستانها رخ داده و احتمال ظهور آفات یا بیماریهای جدید مانند تروپیلاالپس و ویروسهای همراه نیز وجود دارد.»
او افزود: «تلفات شدید کلنیها در اثر کاربرد سموم پرخطر مانند فیپرونیل در باغها و مزارع، افزایش هزینههای کارگر، کوچ، تغذیه و شکر، دارو و کنترل آفات و بیماریها و همچنین کاهش تقاضا برای عسل در شرایط اقتصادی موجود، فشار زیادی بر زنبورداران وارد کرده است.»
پایش تلفات کلنیها برای شناسایی عوامل اصلی
رئیس بخش تحقیقات زنبور عسل و کرم ابریشم مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور گفت: «برای مقابله با تلفات کلنیها، در گام نخست باید پایش تلفات در کشور با دقت انجام شود تا عوامل اصلی تلفات مشخص و بر اساس آن راهکارهای مناسب برای پیشگیری و مقابله تدوین شود.»
طهماسبی افزود: «طرحهای پایش تلفات کلنیها در کشور در حال انجام است و مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور در کنار سایر دستگاههای مرتبط، شناسایی عوامل مؤثر بر این تلفات را دنبال میکند.»
او حفظ ذخایر ژنتیکی زنبورعسل را نیز برای مقابله با تنشهای زنده و غیرزنده ضروری دانست و گفت: «حفظ این ذخایر از وظایف مهم وزارت جهاد کشاورزی و زنبورداران است.»
تغییر اقلیم، زمان کوچ زنبورستانها را تغییر داده است
طهماسبی تغییر اقلیم، تغییر الگوی بارش، خشکسالی، کاهش پوشش گیاهی مراتع و گردوغبار را از دیگر مشکلات مهم زنبورداری عنوان کرد و گفت: «فعالیت زنبورعسل در هر منطقه به زمان گلدهی گیاهان شهدزا و گردهخیز وابسته است و به همین دلیل، کوچ و جابهجایی زنبورستانها در زمستان به مناطق گرمسیر و در تابستان به مناطق خنکتر و ییلاقی ضرورت دارد.»
او ادامه داد: «در سالهای اخیر با گرم شدن زمین، بازه زمانی گلدهی گیاهان، بهویژه در تابستان و مناطق ییلاقی، تغییر کرده و گلدهی گیاهان مرتعی زودتر آغاز و زودتر نیز خاتمه مییابد. در نتیجه، زمان فعالیت زنبورها در ییلاق محدود شده و زنبورداران باید زودتر از سالهای گذشته مناطق ییلاقی را ترک کنند.»
رئیس بخش تحقیقات زنبور عسل و کرم ابریشم مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور افزود: «در مناطق معتدل کشور، زمان اتمام گلها و بازگشت کندوها از ییلاق که در سالهای گذشته معمولاً مهرماه بود، اکنون به اواخر مرداد و اوایل شهریور تغییر یافته است.»
ضرورت هماهنگی الگوی کشت با نیاز زنبورها
طهماسبی برای سازگاری زنبورداری با این شرایط گفت: «زنبورداران باید ضمن بررسی دقیق مناطق ییلاقی و استفاده حداکثری از ظرفیت این مناطق، از کشتهای آبی نزدیک که زمان گلدهی آنها میتواند خلأ ایجادشده میان دورههای گلدهی را پوشش دهد، استفاده کنند.»
او تأکید کرد: «مطالعه و بررسی علمی برای جایگزینی مناسب گیاهان در الگوی کشت مناطق مختلف، به نحوی که ضمن تأمین منافع کشاورزان، امکان فعالیت زنبورها نیز فراهم شود، ضروری است.»
چهار دستاورد پژوهشی برای حل چالشهای زنبورداری
رئیس بخش تحقیقات زنبور عسل و کرم ابریشم مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور درباره مهمترین دستاوردهای سالهای اخیر این بخش گفت: «معرفی سویه اصلاحشده «آرام» از زنبورعسل نژاد ایرانی، معرفی پروبیوتیک مناسب و کمبوجا برای بهبود تغذیه زنبورعسل، تعیین نقش زنبورعسل و زنبور مقدس یا بامبوس در افزایش محصول بادام و بهبود مقاومت کلنیهای زنبورعسل ایرانی به کنه واروا، از مهمترین دستاوردهای این بخش است.»
طهماسبی افزود: «سویه «آرام» یک سویه بومسازگار با صفاتی از جمله آرامش و بچهدهی مطلوب است که در شرایط پرتلفات سالهای اخیر نیز تلفات کمتری داشته است.»
او ادامه داد: «افزایش سهم دانش در تولیدات کشاورزی و زنبورداری با توجه به افزایش جمعیت جهان، نیازهای غذایی و محدودیتهای پیشرو ضروری است و برای افزایش بهرهوری زنبورداری باید از ظرفیت علم و فناوری بیشتر استفاده کرد.»
حمایت از زنبورداری فقط به تولید عسل محدود نشود
طهماسبی گفت: «سیاستهای حمایتی از صنعت زنبورداری و مطالعات مربوط به بازاریابی و توسعه صادرات، از ضرورتهای مداخله علمی برای پایداری این صنعت است.»
او تأکید کرد: «سیاستگذاران بخش کشاورزی باید در تنظیم سیاستهای کلان، زنبورعسل و سایر گردهافشانها را بهعنوان یک نهاده ضروری در تولیدات کشاورزی و تأمین امنیت غذایی مورد توجه قرار دهند و سیاستهای حمایتی نباید فقط بر تولید عسل متمرکز باشد.»
مصرف سرانه عسل ایران حدود ۶ برابر میانگین جهانی
رئیس بخش تحقیقات زنبور عسل و کرم ابریشم مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور با اشاره به وضعیت مصرف عسل در کشور گفت: «مصرف سرانه عسل در ایران حدود یک هزار و ۴۶۶ گرم در سال است، در حالی که میانگین مصرف سرانه عسل در جهان حدود ۲۴۶ گرم در سال برآورد میشود.»
طهماسبی افزود: «با توجه به شرایط موجود، توسعه صادرات عسل میتواند در پایداری صنعت زنبورداری و امنیت غذایی کشور مؤثر باشد.»
او خاطرنشان کرد: «توجه به زنبورعسل نباید تنها به تولید عسل و سایر فرآوردههای کندو محدود شود، زیرا بخش مهمی از نقش این حشره در افزایش تولیدات کشاورزی و تأمین امنیت غذایی از طریق گردهافشانی است.»